Ισοφλαβόνες και εμμηνόπαυση: όλα όσα πρέπει να ξέρεις!

0 Comment

Soy isoflavones

Τα φυτοοιστρογόνα είναι φυτικές ενώσεις που μεταβολίζονται σε ουσίες με οιστρογονική δράση. Έχουν χημική δομή παρόμοια με αυτή της οιστραδιόλης η οποία είναι το ισχυρότερο οιστρογόνο. Η κύρια ορμόνη του φύλου στις γυναίκες είναι η οιστραδιόλη (Ε2) ενώ δύο άλλες ορμόνες που βρίσκονται σε μικρότερη συγκέντρωση είναι η οιστρόνη (Ε1) και οιστριόλη (Ε3). Η οιστρογονική δράση προκαλείται όταν μια ορμόνη ή ένα φυτοοιστρογόνο συνδέεται με τους υποδοχείς των οιστρογόνων (υπάρχουν τουλάχιστον δύο υποδοχείς, ο ERα και ο ERβ).

Τα φυτοοιστρογόνα ή φυτικά οιστρογόνα προτάθηκαν ως εναλλακτική επιλογή για τη θεραπεία της ορμονικής υποκατάστασης κατά την εμμηνόπαυση. Στη δεκαετία του 1990, στις ΗΠΑ, ένα μεγάλο ποσοστό γυναικών, υποβαλλόταν σε θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης που περιελάμβανε τη χορήγηση οιστρογόνων με ή χωρίς προγεστερόνη. Το 2002, ύστερα από μισό περίπου αιώνα χορήγησης αυτής της θεραπείας, η μελέτη Women’s Health Initiative διακόπηκε πρόωρα επειδή οι γυναίκες που λάμβαναν οιστρογόνα και προγεστερόνη είχαν διάφορες παρενέργειες. Κατόπιν αυτών των δεδομένων, υπήρξε στροφή προς εναλλακτικές θεραπείες για την αντιμετώπιση των συνεπειών της εμμηνόπαυσης και στη χρήση φυτοοιστρογόνων.

Πάνω από 300 φυτά που καταναλώνονται ως μέρος μιας συνηθισμένης διατροφής, περιέχουν φυτοοιστρογόνα. Πρόκειται κυρίως για φλαβονοειδή – ουσίες που ανήκουν στις φαινολικές ενώσεις. Δυο σημαντικές κατηγορίες τους είναι οι κουμεστάνες και οι ισοφλαβόνες. Οι κουμεστάνες είναι τα ισχυρότερα φυτοοιστρογόνα αλλά βρίσκονται κυρίως σε φυτά τριφυλλιού και αλφάλφα, και έτσι σπάνια αποτελούν μέρος της ανθρώπινης διατροφής. Οι ισοφλαβόνες προσελκύουν μεγάλο ενδιαφέρον διότι εκτός του ότι βρίσκονται στο κόκκινο τριφύλλι, αφθονούν στη σόγια και στο λιναρόσπορο ενώ υπάρχουν επίσης στα όσπρια όπως είναι τα ρεβίθια, οι φακές και τα φασόλια. Μια άλλη σημαντική κατηγορία φυτοοιστρογόνων, που δεν ανήκει στα φλαβονοειδή, είναι οι λιγνάνες οι οποίες βρίσκονται σε πολλά φρούτα και δημητριακά ολικής άλεσης.

Ισοφλαβόνες

Υπάρχουν πάνω από 1.000 τύποι ισοφλαβονών αλλά περισσότερο έχουν μελετηθεί η γενιστεΐνη (genistein), η δαïδζεΐνη (daidzein) και η γλυκιτεΐνη (glycitein). Η καθαρή πρωτεΐνη σόγιας αποτελεί την πιο συμπυκνωμένη πηγή ισοφλαβονών (περίπου 100 mg ανά 100 γρ. πρωτεΐνης σόγιας). Τα δευτερογενή προϊόντα της σόγιας (γάλα και αλεύρι) περιέχουν μικρότερες ποσότητες π.χ. ένα φλιτζάνι γάλα σόγιας παρέχει 30 mg και ένα φλιτζάνι γιαούρτι σόγιας 21 mg.

Οι ισοφλαβόνες είναι αδρανείς φυτικές μορφές που όμως μεταβολίζονται από βακτήρια της εντερικής χλωρίδας κατά τη διάρκεια της πέψης. Μόνο αφού ολοκληρωθεί αυτός ο μετασχηματισμός, μπορούν να απορροφηθούν και να ασκήσουν τα αποτελέσματά τους. Όταν καταναλώνονται τροφές πλούσιες σε ισοφλαβόνες, κυκλοφορούν στο αίμα για αρκετές ημέρες και μερικές φορές σε ποσότητες πολλαπλάσιες σε σχέση με τα ενδογενή οιστρογόνα. Ο τρόπος δράσης τους ωστόσο είναι περίπλοκος διότι έχουν μικτή οιστρογονική δράση, δηλαδή μερικές φορές μιμούνται την οιστραδιόλη και άλλες φορές την ανταγωνίζονται. Μια εργαστηριακή μελέτη έδειξε ότι δρουν ανταγωνιστικά πριν από την εμμηνόπαυση, λόγω των υψηλών επιπέδων οιστρογόνων που κυκλοφορούν στο γυναικείο σώμα, αλλά ενεργούν ως οιστρογόνα μετά την εμμηνόπαυση λόγω των χαμηλών ποσοτήτων των ενδογενών οιστρογόνων [1].

Τα οιστρογόνα ρυθμίζουν τη γυναικεία γονιμότητα αλλά είναι απαραίτητα και σε άλλες σημαντικές διεργασίες όπως της διατήρησης του σκελετού, της ισορροπίας των ηλεκτρολυτών, της φυσιολογίας του δέρματος, του καρδιαγγειακού συστήματος και του κεντρικού νευρικού συστήματος, ενώ παίζουν επίσης σημαντικό ρόλο στο μεταβολισμό των υδατανθράκων και των λιπών. Υπάρχουν ενδείξεις ότι μια διατροφή πλούσια σε ισοφλαβόνες μπορεί συμβάλλει στην πρόληψη διαφόρων παθήσεων όπως είναι η καρδιαγγειακή νόσος, η οστεοπόρωση και τα εμμηνοπαυσιακά συμπτώματα. Ωστόσο, παρά τη συνεχιζόμενη έρευνα, ο ρόλος των ισοφλαβονών στην υγεία παραμένει αμφιλεγόμενος καθώς οι κλινικές δοκιμές, αν και πολλές, είναι συνήθως μικρές. Ειδικότερα, στην περίπτωση των γυναικών που έχουν διαγνωστεί με ορμονοευαίσθητο καρκίνο, είναι προτιμότερο οι ισοφλαβόνες να αποφεύγονται.

Ισοφλαβόνες και συμπτώματα εμμηνόπαυσης

Κατά την έναρξη της εμμηνόπαυσης, τα οιστρογόνα μειώνονται σημαντικά και αυτό μπορεί να προκαλέσει αγγειοκινητικά συμπτώματα τα οποία σχετίζονται με τη ρύθμιση της θερμότητας του σώματος. Εμφανίζονται επεισόδια έξαψης και εφίδρωσης που διαρκούν από 1 έως 5 λεπτά. Αρχικά εκδηλώνονται ως έκλυση έντονης θερμότητας στο πρόσωπο και την περιοχή του στέρνου ενώ μπορούν να επεκταθούν σε όλο το σώμα.

Η πρόσληψη σόγιας εκτιμάται ότι είναι 4-9 φορές μεγαλύτερη σε ασιατικές χώρες όπως η Ιαπωνία, η Κορέα, η Κίνα, η Ταϊβάν και η Ινδονησία, σε σύγκριση με τις δυτικές χώρες όπως οι ΗΠΑ και οι γυναίκες στις ασιατικές χώρες αναφέρουν χαμηλότερη συχνότητα εξάψεων, μόλις 10–25% σε σύγκριση με το 60–90% των γυναικών στις δυτικές χώρες [2].

Σε μια μελέτη, η λήψη ενός φυτικού σκευάσματος που περιείχε 72 mg ισοφλαβόνες από φασόλια σόγιας και κόκκινο τριφύλλι για 6 μήνες μείωσε σημαντικά τις εξάψεις κατά την εμμηνόπαυση [3]. Μια άλλη μελέτη, σε 51 υγιείς μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, διαπίστωσε μείωση κατά 57% στη συχνότητα και τη σοβαρότητα των εξάψεων μετά από καθημερινή λήψη συμπληρώματος για 12 εβδομάδες που περιείχε 60 mg ισοφλαβονών [4].

Ισοφλαβόνες και οστική πυκνότητα

Μετά την εμμηνόπαυση οι γυναίκες διατρέχουν σοβαρό κίνδυνο απώλειας οστικής μάζας λόγω μείωσης των οιστρογόνων. Καθοριστικό ρόλο στην πρόληψη της οστεοπόρωσης παίζει μια ισορροπημένη διατροφή που περιλαμβάνει πρωτεΐνες, ασβέστιο, μαγνήσιο και βιταμίνες K, C, E και B. Επειδή υπάρχουν υψηλά επίπεδα υποδοχέων ERβ στα οστά, οι ισοφλαβόνες θα μπορούσαν θεωρητικά να επιβραδύνουν την οστική απώλεια.

Πράγματι, μια μετα-ανάλυση έδειξε μικρότερη απώλεια οστού της σπονδυλικής στήλης μετά από 6 μήνες λήψης ενός συμπληρώματος ισοφλαβόνης 90 mg την ημέρα [5]. To 2015, μια μελέτη σε 200 εθελόντριες οι οποίες διένυαν την πρώτη διετία της εμμηνόπαυσης διαπίστωσε ότι μετά από έξι μήνες, οι γυναίκες που λάμβαναν σόγια είχαν στο αίμα τους χαμηλότερα επίπεδα μιας πρωτεΐνης που ονομάζεται ßCTX, η παρουσία της οποίας υποδηλώνει απώλεια οστικής μάζας.

Ισοφλαβόνες και καρδιά

Είναι γνωστό ότι η συχνότητα εμφάνισης καρδιαγγειακών επεισοδίων στις γυναίκες αυξάνεται μετά την εμμηνόπαυση και, θεωρητικά, οι ισοφλαβόνες μπορεί να μειώνουν τον κίνδυνο ενεργώντας ως υποκατάστατα των οιστρογόνων. Το 1999, η Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων στις ΗΠΑ (FDA) επέτρεψε στους κατασκευαστές τροφίμων να προβάλλουν τον ισχυρισμό ότι η υψηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες σόγιας μπορεί να βοηθήσει στη μείωση του κινδύνου καρδιακών παθήσεων. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η μείωση του κινδύνου οφείλεται στις ισοφλαβόνες -μπορεί να αποδοθεί σε άλλα συστατικά στης σόγιας.

Δεν υπάρχουν αρκετές μελέτες γύρω από το ρόλο των ισοφλαβονών στην καρδιακή υγεία. Μια πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2020 περιέλαβε 74.241 από την Nurses’ Health Study Ι (1984–2012), 94 233 γυναίκες από την Νurses’ Health Study II (1991–2013), και 42.226 άνδρες από την Health Professionals Follow-Up Study (1986–2012) βρίσκοντας ότι η υψηλότερη πρόσληψη ισοφλαβονών και τόφου (δημιουργείται από το γάλα σόγιας όπως το τυρί) συσχετίστηκε με έναν μετρίως χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης καρδιακής νόσου. Η ευνοϊκή συσχέτιση με το τόφου ήταν πιο έντονη τόσο στις νεαρές γυναίκες όσο και στις μετεμμηνοπαυσιακές που δεν έκαναν χρήση ορμονών [6].

Ισοφλαβόνες και υγεία του μαστού

Τις τελευταίες δεκαετίες, οι ισοφλαβόνες προσέλκυσαν την προσοχή των ερευνητών λόγω του «ιαπωνικού φαινομένου», δηλαδή της χαμηλότερης συχνότητα εμφάνισης ορισμένων χρόνιων ασθενειών στους Ιάπωνες, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων καρκίνων. Υποστηρίχθηκε ότι αιτία μπορεί να είναι η μεγαλύτερη κατανάλωση σόγιας από μικρή ηλικία. Σε ορισμένες ασιατικές χώρες, οι ενήλικοι μπορεί να καταναλώνουν 15-50 mg ισοφλαβόνες την ημέρα από προϊόντα σόγιας, σε σύγκριση με μόλις 2 mg σε ορισμένες χώρες της Δύσης.

Αν και υπάρχει επιδημιολογική σχέση μεταξύ σόγιας και χαμηλότερου κινδύνου για καρκίνο του μαστού, το θέμα είναι περίπλοκο καθώς όλες οι ισοφλαβόνες δεν έχουν πάντα την ίδια δράση [7, 8, 9]. Όταν πρόκειται για γυναίκες που έχουν διαγνωστεί με ορμονοευαίσθητο καρκίνο του μαστού, η σόγια μπορεί στην πραγματικότητα να αποδειχθεί επιβλαβής λόγω της οιστρογονικής της δράσης. Οι ειδικοί συνιστούν στις γυναίκες με καρκίνο του μαστού, να μην εντάσσουν τη σόγια στη διατροφή τους, καθώς δεν έχει κατανοηθεί πλήρως πώς επηρεάζει τον κίνδυνο καρκίνου του μαστού, την εξέλιξή του και την υποτροπή του.

Παρενέργειες

Αν και υπάρχουν πολλά οφέλη για την υγεία από την κατανάλωση σόγιας, υπάρχουν και παρενέργειες. Να σημειωθεί ότι παρά τις δύο δεκαετίες έντονης έρευνας, δεν έχουν κατανοηθεί πλήρως οι βιολογικές οδοί των ισοφλαβονών και των μεταβολιτών τους. Ακριβώς γι’ αυτό, η λήψη συμπληρωμάτων ισοφλαβονών κατά την εγκυμοσύνη και το θηλασμό θα πρέπει να αποφεύγεται.

Μια πιθανή παρενέργεια είναι ότι σε μερικούς ανθρώπους η σόγια μπορεί να επηρεάσει τη λειτουργία του θυρεοειδούς, ειδικά σε άτομα που ο αδένας υπολειτουργεί. Ο ψευδάργυρος όσο και το ιώδιο είναι απαραίτητα θρεπτικά συστατικά για την παραγωγή των ορμονών Τ3 και Τ4 αλλά η σόγια μπορεί να εμποδίσει την πρόσληψη του ιωδίου από τον θυρεοειδή και τη λειτουργία του ψευδαργύρου. Συνεπώς, εάν υπάρχει υπολειτουργία του θυρεοειδούς αδένα, καλό είναι να αποφεύγεται η μεγάλη κατανάλωση της σόγιας και των προϊόντων της.

Η υψηλή πρόσληψη ισοφλαβoνών σχετίζεται με μειωμένη γονιμότητα σε μελέτες ζώων. Στη δεκαετία του 1940, συνειδητοποιήθηκε για πρώτη φορά ότι ορισμένες φυτικές ενώσεις μπορούν να λειτουργούν ως οιστρογόνα ή να εμποδίζουν τη δράση τους, όταν παρατηρήθηκε πως τα πρόβατα που έβοσκαν σε λιβάδια με κόκκινο τριφύλλι είχαν προβλήματα γονιμότητας. Τα οιστρογονικά αποτελέσματα των ισοφλαβονών μπορεί να επηρεάζουν και τη γονιμότητα των ανδρών. Μια μελέτη βρήκε ότι η κατανάλωση τροφών σόγιας σχετίστηκε με μειωμένο αριθμό σπερματοζωαρίων στους άνδρες [10]. Άλλες μελέτες δεν βρήκαν αυτό το αποτέλεσμα, ωστόσο υπάρχουν ενδείξεις ότι οι ισοφλαβόνες μπορεί να επηρεάζουν την ποιότητα του σπέρματος [11].

Τέλος, η σόγια είναι μια από τις τροφές που μπορεί να προκαλεί αλλεργία σε ορισμένους ανθρώπους.

Στο Vita4you.gr θα βρείτε μεγάλη ποικιλία σε συμπληρώματα ισοφλαβόνων!

Παραπομπές

  1. Phytoestrogens: a viable option?
  2. Self-reported menopausal symptoms in a racially diverse population and soy food consumption.
  3. Efficacy on menopausal neurovegetative symptoms and some plasma lipids blood levels of an herbal product containing isoflavones and other plant extracts.
  4. Isoflavone treatment for acute menopausal symptoms.
  5. Soy isoflavone intake increases bone mineral density in the spine of menopausal women: meta-analysis of randomized controlled trials.
  6. Isoflavone Intake and the Risk of Coronary Heart Disease in US Men and Women.
  7. Soy, Red Clover, and Isoflavones and Breast Cancer: A Systematic Review.
  8. Dietary isoflavones or isoflavone-rich food intake and breast cancer risk: A meta-analysis of prospective cohort studies.
  9. Dietary isoflavone intake and all‐cause mortality in breast cancer survivors: The Breast Cancer Family Registry.
  10. Soy food and isoflavone intake in relation to semen quality parameters among men from an infertility clinic.
  11. Associations between semen phytoestrogens concentrations and semen quality in Chinese men.
0 Σχόλια

Αφήστε Σχόλιο